Eikenprocessierups en Teken

In deze toolbox aandacht voor een jaarlijks terugkerend probleem:
De eikenprocessierups en de teek.

Waar komt de Eikenprocessierups voor?

In vrijwel heel Nederland. Bijna altijd op inlandse eikenbomen, beuken, berken, Amerikaanse eiken en moeraseiken. Om overlast te voorkomen, laten gemeenten en overheid zoveel mogelijk nesten verwijderen.  

Wat is het probleem met de Eikenprocessierups?

De rups ontwikkelt vanaf half mei sterk irriterende brandharen. Eén rups heeft in totaal zo’n 600.000 tot 700.000 van deze haren, die gemakkelijk in de huid, ogen en luchtwegen van mensen dringen. De brandharen bevatten een giftig eiwit waarop ons lichaam heftig kan reageren. Van half mei tot eind september bezorgt de rups de meeste overlast. In de natuur blijven de haren vijf tot zeven jaar actief. Let op: oude nesten kunnen dus ook voor overlast zorgen.

Hoe verspreiden de brandhaeren zich?

De haren worden verspreid door:

• De wind (tot wel 100 meter);
• Langsrijdend verkeer;
• Het wegbranden of wegzuigen van de rupsen;
• Kleding waar de brandharen aan kleven.

Om klachten te krijgen, hoeft er dus geen rechtstreeks contact met de rups te zijn. Zet het gebied rond de boom dan ook ruim af met een lint.

Wat zijn de gezondheidsklachten?

Na contact met de brandharen kunnen er verschillende gezondheidsklachten ontstaan, die veel overeenkomsten hebben met een allergische reactie: hevige jeuk, irritatie van de huid en irritatie aan de ogen (het oogwit kleurt rood) of de luchtwegen. In een enkel geval kan iemand bewusteloos raken, zoals bij een wespensteek. Reacties kunnen per persoon sterk verschillen. Wie vaker met de brandharen in contact komt, kan een sterkere reactie vertonen.

Wat kan ik zelf doen en wanneer ga ik naar de huisarts?

Voorkom verspreiding van de brandharen over het lichaam. Krab of wrijf niet, maar was de huid goed met water en spoel de ogen met (lauw) water. In het beginstadium kun je de aangedane huid met stevig plakband ‘strippen’ om de overtollige microscopische brandhaartjes snel te verwijderen.

Over het algemeen verdwijnen de klachten binnen een paar dagen tot weken vanzelf. Bij hevige jeuk kunnen anti­jeukmiddelen verlichting geven: mentholpoeder, een zachte crème met menthol of een gel met Aloë Vera. Zijn de klachten ernstig, nemen ze niet af of dreigt er een allergische shock (zoals bij overgevoeligheid voor wespensteken), dan kan de huisarts met medicijnen hulp bieden.

Teken

Naast de eikenprocessierups komen er nu ook weer veel teken voor. Een teek is een spinachtig beestje van 1 tot 3 mm.

De teek leeft:

• Van bloed van mensen en dieren;
• In hoog gras en struikgewas van bossen, in akkerranden, weilanden, heidegebieden, parken, tuinen en bij sloten.

Teken worden actief (van maart t/m oktober) bij een temperatuur van boven de 8°C. Ze hechten zich aan voorbijkomende mensen. (Warm en vochtige plekje achter de oren, in de liezen, knieholtes of oksels, onder horlogebandje etc.).

• Als een teek langer dan 24 uur heeft vastgezeten ontstaat in 50% van de gevallen na 3 dagen tot 3 maanden na de beet een rode kring rond de plaats van de beet.
• Ook griepachtige verschijnselen kunnen voor­ komen, zoals hoofdpijn, koorts of gewrichtspijn. 
•  Soms verdwijnen de verschijnselen spontaan.
• Als de ziekte van Lyme niet tijdig wordt ontdekt, kan iemand chronische huidaandoeningen of ernstige gewrichtsklachten krijgen.
• Wordt de ziekte van Lyme tijdig ontdekt, dan is deze goed te genezen met antibiotica.
• Mensen kunnen elkaar niet besmetten. Ook het verwijderen van een teek bij mens of dier levert geen besmettingsgevaar op.

Een teek verwijderen

• Neem een pincet (speciaal tekenpincet of een puntig pincet) waarmee de teek goed vast te pakken is;
• Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek voorzichtig. Soms breekt de teek af en blijft er een stukje van de monddelen van de teek achter. Dit kan geen kwaad en verdwijnt vanzelf uit het wondje;
• Ontsmet het wondje met 70% alcohol, jodiumtinctuur of zalf;
• Noteer de datum en de plek op het lichaam waar u gebeten bent. Zorg dat je deze datum altijd weer terug kunt vinden, de huisarts kan de datum nodig hebben voor zijn onderzoek.
• Ga naar de huisarts als (3e dag tot 3 maanden) na de tekenbeet:
• Een rode vlek ontstaat die steeds groter wordt;
• Een grieperig gevoel ontstaat met koorts en spierpijn;
• Je dubbel gaat zien of een scheef aangezicht krijgt;
• Gewrichtsklachten ontstaan.